در دنیای امروز که میدان نبرد از عرصه نظامی فراتر رفته و جنگ‌های شناختی و ترکیبی به یکی از مهم‌ترین ابزارهای قدرت‌های متخاصم تبدیل شده‌اند، حفظ وحدت ملی، تقویت اعتماد عمومی و همگرایی میان مردم، نخبگان و مسئولان، بیش از هر زمان دیگری به‌عنوان راهبردی اساسی برای صیانت از امنیت، استقلال و اقتدار جمهوری اسلامی ایران اهمیت یافته است.

به گزارش صدای منتقد ؛در تاریخ انقلاب اسلامی؛ هرگاه کشور با تهدیدات خارجی، فشارهای امنیتی، یا رویارویی های نظامی مواجه شده، انسجام جبهه داخلی یکی از مهم ترین مؤلفه های حفظ امنیت و اقتدار ملی بوده است! تجربه های تاریخی نشان می دهد که توان دفاعی، با اینکه رُکن اساسی بازدارندگی است، اما به تنهایی تضمین کننده موفقیت نخواهد بود. سرمایه اجتماعی، ثبات اقتصادی، اعتماد عمومی، مدیریت هوشمند افکار عمومی و مسئولیت پذیری همه بازیگران سیاسی و رسانه ای، در شکل گیری قدرت ملی نقش تعیین کننده ای دارد.

در شرایط فعلی کشور، و همزمان با تشدید تنش های منطقه ای، ابعاد جدیدی از جنگ ترکیبی دشمن علیه ایران اسلامی و باستانی، به وضوح قابل مشاهده است. جنگی که نه تنها به میدان نظامی و لجستیکی محدود نمی شود، بلکه طرفِ مخاصمه، تمام تلاشش را می کند تا عرصه های اقتصادی، رسانه ای، فضای مجازی و افکار عمومی را، به عنوانِ جنگ افزار نظامی مورد سوء استفاده قرار دهد.

بر اساس ادبیات جنگ شناختی و همچنین مطالعات سرمایه اجتماعی؛ هرگاه فشارهای خارجی با بهره گیری از ظرفیت شبکه های گسترده ماهواره ای، رسانه های اینترنتی، مخصوصاً فضای مجازی، انتشار هدفمند شایعات و عملیات روانی را با مشکلات اقتصادی و التهابات روانی بازار توأم کرده اند، زمینه برای تأثیرگذاری منفی بر افکار عمومی و تشدید بی اعتمادی، و گسترش ابهام و بی اطمینانی در فضای عمومی نیز تقویت شده و روایت های متعارض و متناقض، در نتیجه دوقطبی سازی سیاسی، منجر به تضعیف سرمایه اجتماعی و افزایش هزینه های داخلی گردیده است!

ازین رو امروزه، حفظ انسجام ملی، بیش از آنکه یک توصیه سیاسی باشد، ضرورتی راهبردی برای صیانت از امنیت و منافع کشور است! رهبر شهید انقلاب اسلامی؛ حضرت آیت‌الله العظمی سیدعلی خامنه ای (رضوان الله تعالی علیه)، بارها بر این واقعیت تأکید داشتند که؛ دشمن، وحدت ملی و امنیت ملی را به عنوان دو هدف اصلی خود دنبال می کند و هشدار دادند:  «وحدت ملی مهم است! نگذارید دشمنان وحدت را به هم بزنند.» ایشان اتحاد مردم را سد محکم در برابر دشمن می دانستند و معتقد بودند اختلاف های سیاسی، قومی و سلیقه ای نباید در مسائل اساسی کشور به تضعیف منافع ملی بیاَنجامد. با این حال؛ حفظ وحدت ملی تنها با دعوت به همدلی محقق نمی‌شود!

اعتماد عمومی سرمایه ای دوطرفه است، و همانگونه که مردم، نخبگان، فعالان رسانه‌ای و جریان های سیاسی باید از دامن زدن به التهابات و شایعه و دوقطبی سازی پرهیز کنند، مسئولان نیز وظیفه دارند با کارآمدی، شفافیت، عدالت در تصمیم گیری، مدیریت مؤثر مسائل اقتصادی و اطلاع رسانی صادقانه و به موقع، این سرمایه اجتماعی را حفظ و تقویت کنند.

هر اندازه اعتماد عمومی افزایش یابد، امکان بهره برداری بازیگران خارجی از شکاف های داخلی کاهش خواهد یافت. از سوی دیگر، شرایط پیچیده امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند تلفیق اقتدار با عقلانیت است! نه کوچک شمردن تهدیدهای خارجی واقع‌ بینانه است و نه افتادن در دام هیجان های افراط گرایی! بدیهی است که با تحلیل های صفر و صدی، تصمیم گیری راهبردی هرگز میسور و دست یافتنی نخواهد بود! راهبرد موفقیت آمیز جنگ، بر شناخت دقیق تحولات منطقه، تقویت توان بازدارندگی، بهره گیری از ظرفیت های دیپلماتیک، مدیریت اقتصادی و حفظ آرامش اجتماعی استوار است.

انسجام ملی؛ نیازمند یک برنامه جامع و مشارکت همه ارکان جامعه است! لذا در این مسیر می‌توان چند اولویت مهم را دنبال کرد: ابتدا باید مدیریت مؤثر اقتصادی و کاهش دغدغه های معیشتی مردم، به عنوان مهم ترین پشتوانه امنیت ملی، در همه سطوح مدیریتی در نظر گرفته شود و تحت نظارت دستگاه های بالادستی به اجراء درآید! سپس باید؛ اطلاع رسانی شفاف، سریع و مستند برای مقابله با جنگ روایت ها و جلوگیری از گسترش شایعات، توسط یک نهاد واحد، تحت عنوان قرارگاه اطلاع رسانی در ایام جنگ، سازماندهی شود و تمام واحدهای رسانه ای کشور تحت مدیریتی واحد اقدام به انتشار اخبار جنگ نماید. در این برهه؛ می بایست جریان های سیاسی و رسانه ای از دوقطبی سازی و ترجیح منافع ملی بر رقابت های جناحی، به شدت پرهیز کنند.

در کنار آن می توان با افزایش گفت و شنودهای ملی، میان نخبگان، مسئولان و اقشار مختلف جامعه، مسیر تقویت اعتماد عمومی را هموار کرد. تبیین واقع بینانه ی تهدیدها و فرصت‌ها، به دور از بزرگ نمایی، یا ساده انگاری، به چاره اندیشی نخبگانی منجر خواهد شد.

باید توجه داشت که امروزه انسجام داخلی صرفاً یک شعار سیاسی نیست! بلکه مهم ترین پشتوانه اقتدار ملی در برابر تهدیدات بیرونی، از همبستگی همگانی نشأت می گیرد. هر اندازه همبستگی اجتماعی، اعتماد عمومی، و کارآمدی حکمرانی تقویت شود، توان بازدارندگی کشور نیز افزایش خواهد یافت و فرصت بهره برداری دشمنان از شکاف های داخلی به حداقل خواهد رسید.
انسجام ملی؛ میراث مشترک همه ایرانیان است! سرمایه ای است که حفظ آن، نه تنها ضامن امنیت و استقلال کشور خواهد بود، بلکه زمینه ساز پیشرفت و آینده ای باثبات برای ایران عزیزمان خواهد شد.

یاداشت :حجت اله صارمیان دانش آموخته حقوق بین الملل