بازیکنان تعویضی در سطح لیگ برتربه صورت اجمالی مورد تحلیل قرار گرفت . دراین نوشتاربا رویکردی عمیق تر ، ابعاد روانشناختی ، دغدغه های ذهنی و چالش های رفتاری با این دسته از بازیکنان را واکاوی می شود

سرمربیان معمولا با هدف تغییردر روند تاکتیکی بازی ، و گشودن گره های مسابقه یا تثبیت نتیجه مطلوب ، از بازیکنان نیمکت نشین بهره می گیرند

این بازیکنان که انتظار می رود با ورود به زمین ، تاثیریمثبت برجریان مسابقه داشته باشند ، در بسیاری از موارد قادر به ارائه عملکردی در خور و بر آورده ساختن انتظارات فنی کادر مربیان نیستند

چالش های ذهنی بازیکنان ذخیره

این پرسش بنیادین مطرح می شود که چرا کادر فنی تیم ها در دستیابی به حداکثر توانمندی بازیکنان ذخیره ، به ویژه درشرایط بحرانی ، با چالش مواجه هستند؟ چالش های ذهنی بازیکنان نیمکت نشین محوری ترین دغدغه یک بازیکن جایگزین ، که توانایی او در برآورده ساختن انتظارات فنی کادر مربیان است

تحلیل روانشناختی پیوند میان ذهنیت و عملکرد

مطابق اصول روانشناسی ورزشی ، زندگی بیرونی و رفتارعملی فرد مستقیم از جهان درونی و  الگویی ذهنی اوست. از دیگاه روانشناسی ورزشی فرآیند ، فکر ، احساسات ،رفتار در یک زنجیره علنی قراردارد  ، بدین معنا که سلطه افکار منفی بر ذهن بازیکن ، احساسات ناخوشایند و سرکوب شده ای را پدیده می آورد که در نهایت به بروز رفتارهای غیر حرفه ای و افت شدید کارایی فنی در زمین مسابقه نمایان می شود.که تداوم این وضعیت باعث فرسودگی ذهنی و کاهش انگیزه بازیکنان می شود ، از این رو ریشه بسیاری از ناکامی های فردی بازیکنان نیمکت نشین و به تبع آن عدم موفقیت  تیم هایشان منجر می شود، که    درالگوهای ذهنی منفی آنان نهفته است. در چنین موقعیتی بازیکنان شرایط روانی مساعدی به سر نمی برند و پس از پشت سرگذاشتن تمرینات فشرده و مشاهده عدم تغییر در جایگاه خود ، دچاریاس ونا امیدیشده و این موضوع به کیفیت عملکرد شان در تمرینات و مسابقات تدارکاتی آسیب می زند ،این چرخه معیوب  ، اعتمادبنفس بازیکن را متزلزل کرده و در زمان ورود مسابقات رسمی ، مانعاز بروز توانمند های بالقوه او می گردد

طبقه بندی رفتاری بازیکنان نیمکت نشین بر اساس نوع مواجه با وضعیت موجود ، بازیکنان ذخیره را می توان در دو نوع طیف متمایزطبقه بندی کرد

الف: گروه منغعل( پذیرش تسلیم گرایانه وضعیت موجود )

این دسته از بازیکنان نیمکت      نشینی را به عنوان یک واقعیت تغییر ناپذیر پذیرفته اند ، آنان با از دست دادن اعتمادبنفس ، خود  را  در سطحی پایین تر از بازیکنان ثابت پنداشته و تلاش برای بهبود وضعیت خود صورت نمی دهند ، لذا به این یقین رسیده اند که هرچه تلاش کنند هرگز نمی توانند به بازیکن ثابت برسند ، این گروه با انفعال کامل ، صرفا در انتظار وقوع حوادت ناخواسته هم جون مصدومیت یا محرومیت هم تیمی های خود هستند تا فرصت حضور در زمین را بیابند

ب : گروه معترض (تنش زا)

این گروه بر باورند که از سطح فنی بالایی برخوردارند و شرایط موجود را کاملا نا عادلانه می دانند . این بازیکنان گرچه در پی اثبات توانایی هایی خود هستند ، اما در صورت عدم  دریافت کافی  ، به جای تمرکز بر بهبود عملکرد فردی ، به ابراز نا رضایتی و تخریب جو روانی تیم روی می آورند. این تعارضات ، شکافی عمیق میان کادر فنی و بازیکنان ایجاد کرده و منجر به جایگزینی روحیه رقابت سالم با حسادت و دو گانگی می شود که پیامدهای زیان باری برای انسجام تیمی در پی دارد

شکاف میان بازیکنان اصلی و ذخیره

نقد ساختاری : از تعویض اجباری ، تا تعویض هوشمندانه ، تجربه نشان داده است که در بسیاری از گزارش های ورزشی از تعویض اجباری بازیکن مصدوم با بازیکن جایگزین به عنوان تعویض اجباری یاد می شود ، گویی جایگزین از سطح کیفی پایین تری برخورداراست و توانایی پرکردن خلا بازیکن اضلی را ندارد ، چنین شکاف عمیق و فاحشی میان بازیکن اصلی و ذخیره یکنقص ساختاری محسوب میشود

چرا که فلسفه تعویض باید مبتنی بر تغییرات تاکتیکی ، هوشمندانه و جریان ساز باشد نه صرفا پوشش ضعف مفرط یا درکردن اجباری جایگاه بازیکنان مصدوم

راهکارهای  عملی و مدیریت بحران

با توجه به شرایط در فوتبال کشور ، این پرسش باقی است که راهکار عملی برای خروج  از این بحران و احیای پتانسیل هدررفته این دسته از ورزشکاران چیست؟ آیا بازیکنانی با چنین وضغیت متزلزل ذهنی قادر خواهد بود و در لحظات سرنوشت ساز و گره های تاکتیکی ، ناجی تیم باشند؟ و مسئولیت اصلاح این روند بر عهده کیست؟ به نظر می رسد بهره گیری از متخصصان روانشناسی ورزشی ، راهکارهای کلیدی برای مدیریت این شرایط است ، متخصصان می توانند با متقاعدسازی بازیکنان ، آنان را نسبت به نقش راهبردی شان در برنامه های تاکتیکی آگاه کنند

نتیجه گیری

بازیکنانی ذخیره درصوتی که مدیریت روانی مناسبی داشته باشند ، می توانند نقش تعیین کننده ایی در موفقیت تیم هایشان ایفا نمایند ، تمرکز برآموزش روانی ، ایجاد اعتمادبنفس و استفاده هوشمندانه از این بازیکنان  ، ضمن ارتقای عملکرد فردی به انسجام و موفقیت جمعی تیم کمک می کند

یک واقعیت تاریخی که هرگز نمی بایست نادیده گرفته شود ، در دنیای فوتبال بارها  پیروزی های بسیار ارزشمند توسط بازیکنان  تعویضی طلایی صورت گرفته است

نویسنده : دکتر بهروز شهسواری