لرستان؛ استانی که مدیریت سلامت آن بیمار است نگاه نمایندگان و مردم به عملکرد ضعیف دانشگاه علوم پزشکی؛ از بدهی ۴ همتی تا مرگ مادران باردار
به گزارش صدای منتقد ؛مقدمه:روزهای سختی برای نظام سلامت لرستان رقم خورده است. آنچه در بیمارستانها، خانههای بهداشت و پایگاههای اورژانس این استان میگذرد، نه فقط فعالان حوزه درمان، که نمایندگان مردم در مجلس شورای اسلامی را نیز به واکنش واداشته است. اظهارات صریح و مکرر نمایندگان خرمآباد، بروجرد، الیگودرز و دیگر شهرستانها، حکایت از […]
به گزارش صدای منتقد ؛مقدمه:روزهای سختی برای نظام سلامت لرستان رقم خورده است. آنچه در بیمارستانها، خانههای بهداشت و پایگاههای اورژانس این استان میگذرد، نه فقط فعالان حوزه درمان، که نمایندگان مردم در مجلس شورای اسلامی را نیز به واکنش واداشته است. اظهارات صریح و مکرر نمایندگان خرمآباد، بروجرد، الیگودرز و دیگر شهرستانها، حکایت از عملکرد ضعیف، مدیریت شکننده و گسست ساختاری در دانشگاه علوم پزشکی لرستان دارد.
بدهی انباشته ۴ همتی، فرسودگی بیمارستانها، افزایش مرگومیر مادران باردار و انتصابات فامیلی، چهارچوب اصلی این یادداشت را تشکیل میدهد. گزارشی که پیش رو دارید، حاصل شنیدهها از صحن علنی مجلس، گفتوگو با اعضای کمیسیون بهداشت و مشاهدات عینی از وضعیت مراکز درمانی استان است
نظام سلامت در هر نقطه از ایران، خط قرمز بیمناقشه مردم و مسئولان است. اما در لرستان، این خط قرمز روزبهروز رنگمیبازد. دانشگاه علوم پزشکی استان که وظیفه تأمین سلامت ۱.۷ میلیون نفر جمعیت را بر عهده دارد، اکنون خود در وضعیت بحرانی به سر میبرد. آنچه پیشرو دارید، حاصل گزارشهای میدانی، اظهارات صریح ۹ نماینده مجلس در جلسات غیرعلنی و علنی، و مستندات مالی و مدیریتی از وضعیت این دانشگاه تا فروردین ۱۴۰۵ است.
در این گزارش مفصل، گام به گام از بحران مالی، فروپاشی زیرساختها، ضعف مدیریتی، انتصابات فامیلی، افزایش مرگ مادران باردار، و گسست از نمایندگان خواهیم گفت. در پایان نیز راهکارهای عملی از زبان نمایندگان و کارشناسان ارائه میشود.
بخش اول: بحران مالی؛ بدهی ۴ همتی و درآمدهای رو به زوال
بدهی انباشته، سقفی که هر روز سنگینتر میشود
دانشگاه علوم پزشکی لرستان در حالی روزهای خود را سپری میکند که بدهی کلان آن به حدود ۴ هزار میلیارد تومان (۴ همت) رسیده است. این رقم شامل بدهی به شرکتهای دارویی، تجهیزات پزشکی، پیمانکاران پروژههای عمرانی و همچنین مطالبات پرسنلی است. بر اساس گزارش کمیسیون بهداشت مجلس، بخش قابل توجهی از این بدهی مربوط به سالهای ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۳ است و در یک سال اخیر نه تنها کاهش نیافته، بلکه به دلیل کاهش درآمدهای بیمارستانی، روند صعودی به خود گرفته است.
کاهش درآمد بیمارستانها؛ زنگ خطر ورشکستگی داخلی
یکی از نمایندگان استان در گفتوگو با این پایگاه خبری اعلام کرد:«درآمد بیمارستانهای دولتی لرستان طی دو سال گذشته بیش از ۳۰ درصد کاهش یافته است. مردم به دلیل کیفیت پایین خدمات به بخش خصوصی یا مراکز استانهای همجوار مراجعه میکنند. این یعنی چرخه معیوب: خدمات ضعیف → کاهش مراجعه → کاهش درآمد → تشدید ضعف خدمات.»
این کاهش درآمد در حالی رخ میدهد که هزینههای جاری دانشگاه (حقوق، انرژی، تعمیرات) سالانه حدود ۱۵ درصد افزایش یافته است. نتیجه: کسر بودجه مزمن که مدیران را مجبور به قرض از داروخانهها و شرکتهای تجهیزاتی کرده است.
ضریب اشتباه تختها؛ چرا بیمارستانهای دولتی خالی میمانند؟
آمار رسمی نشان میدهد که ضریب اشغال تخت در بیمارستانهای دولتی لرستان تنها ۴۵ درصد است. این رقم در بخش خصوصی استان به ۷۰ درصد میرسد. فاصله ۲۵ درصدی یعنی مردم به جای استفاده از تختهای دولتی (با هزینه کمتر)، ترجیح میدهند هزینه بیشتری بپردازند و خدمت قابل قبول دریافت کنند.
یک پرستار با ۱۲ سال سابقه در بیمارستان تأمین اجتماعی خرمآباد (که خواست نامش فاش نشود) به خبرنگار ما گفت: «بخش زیادی از تختهای ما خالی است چون دستگاههای تشخیصی مثل سیتیاسکن و امآرآی بهطور مکرر خراب میشوند، داروهای تخصصی کم است و نیروی انسانی به اندازه کافی نداریم. بیمار ترجیح میدهد با ماشین شخصی به اصفهان یا کرمانشاه برود تا اینکه یک هفته در راهرو بیمارستان بماند.»
بخش دوم: دارو، تجهیزات و تهدید جان بیماران خاص
قبل از جنگ و رمضان هم وضعیت خوب نبود، حالا بدتر شده است
یکی از اظهارات کلیدی نمایندگان در نشست با استاندار این بود: «حتی قبل از تنشهای ۱۲ روزه اخیر و ماه رمضان، وضعیت دارو و تجهیزات در استان خوب نبود.» این جمله نشان میدهد که مشکلات کنونی ریشه در مدیریت بلندمدت دارد و نمیتوان آن را به تحولات مقطعی نسبت داد.
گزارشهای میدانی از داروخانههای بیمارستانی لرستان حکایت از کمبود آنتیبیوتیکهای تخصصی، داروهای شیمی درمانی و سرمهای بیمارستانی دارد. در برخی موارد، بیماران مجبورند داروی مورد نیاز خود را از داروخانههای خارج از استان با قیمت آزاد تهیه کنند.
بیماران سرطانی؛ کاهش خدمات در حساسترین مقطع
یکی از تلخترین بخشهای این گزارش، کاهش خدمات به بیماران سرطانی در استان است. نماینده الیگودرز در نطق خود در صحن مجلس گفت: «به من گزارش رسیده که برخی بیماران سرطانی برای دریافت یک نوبت شیمیدرمانی باید هفتهها در نوبت بمانند. این یعنی مرگ تدریجی. دانشگاه علوم پزشکی باید پاسخگوی این فاجعه انسانی باشد.»
کمبود داروهای تخصصی سرطان، فرسودگی دستگاههای رادیوتراپی در تنها مرکز درمان سرطان استان، و نبود متخصص انکولوژی در برخی شهرستانها، وضعیت را بحرانی کرده است.
اورژانس در شوک؛ آمبولانسهای فرسوده و تجهیزات گمشدهپایگاههای اورژانس لرستان نیز از این قائله مستثنی نیستند. به گفته رئیس یکی از پایگاههای اورژانس جادهای در محور خرمآباد-پل دختر:
«میانگین عمر آمبولانسهای ما بالای ۱۲ سال است. بسیاری از آنها فاقد اکسیژن کافی یا تجهیزات احیا هستند. در چند ماه گذشته دو مورد فوت حین انتقال به دلیل نقص تجهیزات ثبت شده که هنوز نتیجه نهایی آن اعلام نشده است.»
این در حالی است که نمایندگان استان سال گذشته ۱۸۲ میلیارد تومان از محل توازن برای خرید تجهیزات اورژانس و بیمارستان نیایش جذب کردند، اما به گفته یکی از نمایندگان: «معلوم نیست این تجهیزات کجا هستند. یا خریداری نشده، یا اگر شده، زمینخوردگی در انبارها خوابیده است.»
بخش سوم: فاجعه مرگ مادران باردار؛ خط قرمز عبور کرده
افزایش آمار مرگ و میر مادران باردار در لرستان
شاید هشداردهندهترین بخش این گزارش، افزایش نگرانکننده آمار مرگ مادران باردار در استان باشد. بر اساس آمار ارائهشده توسط معاون بهداشت دانشگاه (در جلسه داخلی که نسخه آن به دست نمایندگان رسیده)، شاخص مرگ مادران باردار در لرستان در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال ۱۴۰۲ حدود ۲۵ درصد افزایش یافته است. این در حالی است که میانگین کشوری این شاخص روند کاهشی دارد.
علت اصلی این افزایش، به گفته کارشناسان، افت شدید کیفیت خدمات در خانههای بهداشت و مراکز جامع سلامت روستایی و حاشیه شهرهاست. مادران باردار در مناطق محروم استان به دلیل نبود بهورز آموزشدیده، نبود دستگاه سونوگرافی قابل حمل، و نبود آمبولانس برای انتقال به موقع به بیمارستان، جان خود را از دست میدهند.
یکی از نمایندگان استان که خود پزشک است در گفتگو با این پایگاه خبری گفت: «من خودم دو مورد مرگ مادر باردار را در حوزه انتخابیهام در شش ماه گذشته ثبت کردهام. در هر دو مورد، اگر زن باردار در یک مرکز شهری بستری میشد، نجات پیدا میکرد. اما به دلیل ضعف سیستم مراقبتهای اولیه و نبود راه ارتباطی مناسب، فاجعه رخ داد.»
خانههای بهداشت؛ سنگرهایی که خالی شدهاند
خانههای بهداشت روستایی لرستان که روزگاری الگوی نظام مراقبتهای اولیه در ایران بودند، اکنون وضعیت اسفباری دارند. بازدید میدانی خبرنگار ما از ۵ خانه بهداشت در شهرستانهای دورود و سلسله نشان داد:
· در ۳ مورد از آنها، بهورز به دلیل حقوق پایین و نبود امکانات رفاهی، استعفا داده و جایگزین موقت (با آموزش محدود) آمده است.
· در ۴ مورد، دستگاه سونوگرافی قابل حمل وجود ندارد و مادر باردار برای انجام سادهترین آزمایشها باید ۵۰ کیلومتر تا مرکز شهر برود.
· در ۲ مورد، یخچال نگهداری واکسن به درستی کار نمیکند و واکسنها فاسد شدهاند.
بخش چهارم: بحران مدیریت؛ از مدیر جوان تا انتصابات فامیلی
آیا میتوان ۱۶ هزار پرسنل را به یک مدیر ۴-۵ سال سابقه سپرد؟
یکی از سوالات کلیدی که نمایندگان بارها مطرح کردهاند این است: «حوزه مدیریتی که ۱۶ هزار پرسنل دارد را میتوان با یک جوان که ۴ یا ۵ سال خدمت کرده مدیریت کرد؟» این سوال به طور مستقیم به تجربه ناکافی مدیر فعلی دانشگاه اشاره دارد.
هر چند نامی در این گزارش برده نمیشود، اما کارشناسان مدیریت سلامت معتقدند هدایت یک دانشگاه علوم پزشکی با این عظمت (شامل بیمارستانهای تخصصی، شبکه بهداشت، دانشکدههای پزشکی و پرستاری، و مراکز تحقیقاتی) نیازمند حداقل ۱۰ تا ۱۵ سال تجربه مدیریتی در سطوح مختلف است. فقدان این تجربه، تصمیمگیریهای استراتژیک را با مشکل مواجه کرده و باعث شده مدیر ارشد نتواند به درستی میان جناحهای مختلف بدنه دانشگاه مانور دهد.
بحران مدیریت؛ از «مدیر جوان ۴-۵ سال سابقه» تا «انتصابات فامیلی»
بزرگترین چالش دانشگاه علوم پزشکی لرستان، معضل ساختار مدیریتی است. دانشگاهی با ۱۶ هزار پرسنل اعم از پزشک، پرستار، کارمند و بهورز، به فردی سپرده شده که تنها ۴ یا ۵ سال سابقه مدیریتی دارد. این در حالی است که در بدنه دانشگاه، انسانهای توانمند، پزشکان و کارمندانی حضور دارند که سالها بر درمان استان مسلط بودهاند.
اما آنچه نگرانی را دوچندان میکند، نفوذ انتصابات فامیلی و حذف شایستهسالاری است. به اعتراف نمایندگان، در حالی که کمیته انتصابات دانشگاه باید زیر نظر هیأت رئیسه و بر اساس ضوابط عمل کند، اکنون به دست مشاوران و افراد بازنشسته اداره میشود. نمونه عینی: خواهر مسئول دفتردار استان به عنوان معاون پشتیبانی سلامت منصوب شده و خواهرزاده یک معاون، سرپرستی یک حوزه حساس را بر عهده گرفته است.
اما بحران مدیریت فراتر از سطح عالی است. کمیته انتصابات دانشگاه که وظیفه نصب و عزل مدیران میانی و ارشد را بر عهده دارد، به گفته نمایندگان، تحت کنترل هیأت رئیسه نیست. یک نماینده استان در جلسه علنی مجلس فاش کرد:
«این کمیته را باید هیأت رئیسه تعیین تکلیف کند، نه یکسری مشاور یا بازنشسته. نتیجه این رویه شده که نهاد دانشگاه به این روز بیفتد.»
منظور از «این روز» همان وضعیت بحرانی است که شرح آن رفت. اما مهمتر، انتصابات فامیلی است که اعتراض عمومی را برانگیخته است. همان نماینده با صراحت گفت: «خواهر مسئول دفتردار استان به عنوان معاون پشتیبانی سلامت منصوب شده است. خواهرزاده معاون پشتیبانی هم سرپرست یک حوزه حساس شده. این یعنی نهادینه شدن تبعیض و فامیلسالاری در قلب نظام سلامت استان.»
انسانهای توانمند نادیده گرفته میشوند
در بدنه دانشگاه علوم پزشکی لرستان، پزشکان و کارمندانی هستند که سالها در خط مقدم درمان خدمت کردهاند و به گفته نمایندگان، «به اوضاع درمان مسلط هستند». اما به دلیل وجود همان کمیته انتصابات فاقد شفافیت، این افراد یا به حاشیه رانده میشوند یا مجبور به ترک خدمت میگردند.یک مدیر سابق بیمارستانی در لرستان (که به دلایل امنیت شغلی نخواست نامش فاش شود) گفت: «من ۲۰ سال سابقه مدیریت بیمارستانی دارم. اما در دو سال اخیر، نه تنها ترفیع نگرفتم، بلکه برخی از اختیاراتم هم محدود شد. به جای من، افرادی آمدند که تنها مدرکشان رابطه با یک مشاور خاص بود.»
بخش پنجم: گسست از نمایندگان؛ هزینهای که مردم پرداخت میکنند
نمایندگان: با دانشگاه علوم پزشکی ارتباط نداریم
یکی از رازهای فاششده در جلسات غیرعلنی مجلس این است که هیچ کدام از ۹ نماینده استان با دانشگاه علوم پزشکی ارتباط مؤثر ندارند. نماینده خرمآباد در نطق خود گفت:«ما بارها درخواست جلسه دادیم، اما یا پاسخ داده نشد یا جلسات بینتیجه ماند. مسئولان دانشگاه فاصله بین خود و نمایندگان ایجاد کردهاند. این یعنی نادیده گرفتن نقش نظارتی مجلس.»
این گسست، هزینه سنگینی برای استان داشته است. مهمترین نمونه: بودجه ۱۴۰۵. سال گذشته، نمایندگان لرستان با پیگیری مستمر از محل اعتبارات توازن منطقهای، ۱۸۲ میلیارد تومان برای بیمارستان نیایش جذب کردند. اما امسال، به دلیل عدم ارتباط مسئولان دانشگاه با نمایندگان و عدم ارائه گزارش از نحوه هزینه آن بودجه، حتی یک ریال از این محل تخصیص نیافته است.
بیمارستان نیایش و تجهیزات گمشده
بیمارستان نیایش خرمآباد به عنوان یکی از بزرگترین پروژههای عمرانی درمانی غرب کشور، سالهاست نیمهتمام مانده است. وعده تجهیز آن به سیتی اسکن مدرن، آزمایشگاه مرکزی، و بخش تخصصی انکولوژی داده شده بود، اما نه تنها این تجهیزات نرسیده، بلکه مسئولان دانشگاه حاضر به پاسخگویی به نمایندگان نیستند که «بودجه ۱۸۲ میلیارد تومانی سال قبل کجا خرج شد؟»
نماینده بروجرد در گفتگو با این پایگاه خبری گفت:«من شخصاً پیگیری کردم. هیچ سند مشخصی وجود ندارد که این پول صرف تجهیزات یا تکمیل فیزیکی بیمارستان شده باشد. یا در حسابها بلوکه شده یا به جای دیگری منتقل گردیده. این یعنی فساد یا سهلانگاری عمدی.»
استاندار لرستان وارد عمل شود
۹ نماینده استان خواستار رسیدگی ویژه و فوری به وضعیت دانشگاه علوم پزشکی شدهاند. در بخشی از این نامه آمده است:
«ما ۹ نماینده با این موضوع مشکل داریم و پیگیر هستیم. انتظار داریم جنابعالی شخصاً وارد شوید و ساختار مدیریتی دانشگاه را تغییر دهید. در غیر این صورت، موضوع را به کمیسیون اصل ۹۰ و حتی قوه قضائیه خواهیم برد.»
استاندار نیز در پاسخ قول مساعد داده و اعلام کرده که کارگروه ویژهای برای بررسی مشکلات دانشگاه تشکیل خواهد داد. اما مردم و نمایندگان خواهان اقدام عملی، نه وعده.
با تجمیع تمام شواهد و اظهارات میتوان گفت که دانشگاه علوم پزشکی لرستان دچار یک بحران سیستمی است که ریشه در ضعف مدیریت، انتصابات غیرشایسته، گسست از نهادهای نظارتی، و بیتوجهی به اولویتهای بهداشتی دارد. برای خروج از این بحران، راهکارهای زیر توسط نمایندگان و کارشناسان پیشنهاد شده است:
۱. تغییر فوری در مدیریت ارشد دانشگاه
سپردن مسئولیت به فردی با حداقل ۱۰ سال سابقه مدیریتی در حوزه سلامت، دارای توانایی ارتباط مؤثر با نمایندگان و مردم.
۲. انحلال کمیته انتصابات فعلی و بازگشت به ضوابط علمی
تشکیل کمیته انتصابات شفاف زیر نظر هیأت رئیسه دانشگاه و با حضور نمایندگان مجلس به عنوان ناظر.
۳. شفافسازی مالی و گزارش بدهی ۴ همتی
ارائه گزارش تفصیلی از بدهیها به کمیسیون بهداشت مجلس و تدوین برنامه ۳ ساله برای کاهش آن.
۴. اولویت دادن به کاهش مرگ مادران باردار
تخصیص بودجه اضطراری برای تقویت خانههای بهداشت، خرید سونوگرافی قابل حمل، و افزایش بهورزان آموزشدیده.
۵. پیگیری ویژه بیمارستان نیایش و تجهیزات گمشده
دستور استاندار برای بازرسی ویژه از نحوه هزینه بودجه ۱۸۲ میلیارد تومانی سال قبل، و در صورت نیاز ارجاع به بازرسی کل کشور.
۶. بازگشایی خط ارتباطی با نمایندگان
تشکیل جلسات ماهانه مشترک بین مدیران ارشد دانشگاه و نمایندگان استان برای پیگیری مستمر مشکلات.
۷. حمایت از بیماران سرطانی و خاص
ایجاد صندوق حمایت اضطراری برای تأمین داروهای شیمی درمانی و تجهیز رادیوتراپی.
استاندار لرستان که خود واعظ به مشکلات استان است، اکنون در محک جدیترین آزمون مدیریتی قرار دارد. مردم و نمایندگان منتظر اقدام عملی هستند. روزهای مهلت به سر آمده است.
گزارش ویاداشت:رضا میرزایی